Vào dịp tháng 10, tháng 11 âm lịch hằng năm, khi những thửa ruộng vừa thu hoạch xong vụ mùa còn phảng phất mùi rơm mới, nhiều xóm trên địa bàn xã Hợp Thành lại rộn ràng bước vào mùa làm bánh giầy mừng lúa mới. Bánh giầy thường được làm ngay sau khi thu hoạch lúa mùa, thời điểm người dân kết thúc một năm lao động vất vả và gửi gắm sự biết ơn vào hạt lúa mới. Việc làm bánh vừa mộc mạc nhưng thiêng liêng, tri ân trời đất, tổ tiên và công sức của chính mình. Những chiếc bánh dẻo không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng của sự sum vầy, đủ đầy và niềm hy vọng mới.

Làm bánh giầy mừng lúa mới nét đẹp của người dân tộc Tày

Những chiếc bánh giầy đủ màu sắc được bày trong các dịp lễ hội, các hội thi của địa phương

        Trước đây, người Tày thường giã bánh giầy vào các dịp lễ, tết, đặc biệt là lễ mừng lúa mới. Ở Hợp Thành, bánh giầy lại được làm theo những cách khác nhau, nhuộm màu từ lá cây, củ quả hoặc để trắng, tạo ra những chiếc bánh giày đủ màu sắc nhưng đều hấp dẫn và đều mang hương vị đặc biệt. Màu đỏ lấy từ lá cây cơm đỏ hoặc quả gấc, màu tím từ cây cẩm tím, màu vàng từ củ nghệ, màu xanh từ lá nếp và màu đen từ tro rơm hoặc cây cơm đen. Những màu sắc này được tạo ra từ việc đun lấy nước hoặc giã các loại lá cây hoặc củ khác nhau có sẵn trong tự nhiên, sau đó lấy nước của chúng đem đi ngâm gạo, ngâm qua đêm hoặc 8 tiếng đồng hồ.

Hiện nay nhiều máy móc hiện đại có thể làm bánh giầy, nhưng người dân xã Hợp Thành vẫn gìn giữ được nét đẹp giã bánh giầy truyền thống

        Gạo nếp làm bánh giầy của người dân xã Hợp Thành là loại gạo nếp vải bản địa. Theo người dân chia sẻ, chỉ có nếp vải trồng tại chính vùng đất quê hương Hợp Thành cho ra được loại bánh giầy thơm ngon nhất. Điểm đặc biệt ở Hợp Thành là nhà nào cũng có vài thửa ruộng chuyên trồng lúa nếp vải, vì đây cũng là vùng lúa nếp vải nổi tiếng trong và ngoài tỉnh Thái Nguyên.

        Giã bánh giầy là công việc không hề dễ dàng, bởi vì xôi nếp giã một lúc sẽ dẻo và rất dính. Phải hai người giã bánh giầy và căn nhịp giã để phối hợp với nhau cho đều tay. Phải giã ngay từ lúc nóng, bánh mới dẻo, thơm. Xôi nếp sau khi giã nhuyễn, mịn thì vo tròn, ấn dẹp và gói vào miếng lá chuối đã được lau rửa sạch trước đó. Ai cũng nói, miếng bánh vừa được giã xong luôn là miếng bánh ngon nhất.

       Theo năm tháng, bánh giầy còn được mang đi bán, trở thành nguồn thu nhập ổn định cho nhiều gia đình, đồng thời giữ gìn nét truyền thống giữa cuộc sống đổi thay. Theo nhiều người lớn tuổi ở xã cho biết: Một trong những bí quyết tạo nên hương vị đặc trưng của bánh là cách gói trong lá chuối. Lớp lá xanh mướt giúp bánh mềm, dẻo lâu và thấm hương thơm tự nhiên.

Bánh giầy được người dân làm nhiều trong ngày hội đại đoàn kết ở các khu dân cư

         Không chỉ trong gia đình, ngày nay bánh giầy còn xuất hiện trong những hội nghị, lễ hội, trưng bày sản phẩm, trở thành “đại sứ văn hóa” của địa phương, quảng bá nét đẹp lao động, sáng tạo và tinh thần cộng đồng của người dân. Vào dịp đầu xuân, hay ngày đại đoàn kết toàn dân tộc, các xóm đều tổ chức phần hội với bằng hoạt động giã bánh giầy, tạo nên không khí rộn rã, vui tươi, đoàn kết trong ngày hội toàn dân.

         Bánh giầy mùa lúa mới không chỉ là món ăn truyền thống mà còn là biểu tượng của sự sum vầy, niềm vui sau một năm lao động. Từ hạt gạo nếp vải thơm dẻo, qua bàn tay khéo léo của các bà, các mẹ, bánh giầy trở thành món quà tinh thần, gắn kết các thế hệ và gìn giữ giá trị văn hóa lâu đời của dân tộc Tày xã Hợp Thành.

Những chiếc bánh giầy  tròn trịa, bắt mắt, mùi thơm của gạo nếp vải làm cho ai đã một lần thưởng thức sẽ mãi không quên

       Trong không khí rộn ràng của ngày mùa, tiếng chày, tiếng cười trẻ thơ và câu chuyện của các cụ già hòa quyện, tạo nên bức tranh sinh động về đời sống của người dân xã Hợp Thành, gửi gắm thông điệp về lòng biết ơn, hy vọng và khát vọng một năm mới, một vụ mùa mới bội thu, no ấm... Nét đẹp này cần được gìn giữ và lưu truyền qua muôn đời.