Nhằm lưu giữ nét đẹp, giá trị truyền thống của dân tộc người Tày trên địa bàn, những năm qua, xã Hợp Thành không ngừng nỗ lực giữ gìn tiếng nói, trang phục, phong tục tập quán, đặc biệt là bảo tồn làng truyền thống của dân tộc Tày, bởi đó là "hồn cốt” của người Tày.

Nhà văn hoá xóm Bản Đông được xây dựng mới nhằm gìn giữ nét đẹp của dân tộc Tày xã Hợp Thành

       Hợp Thành mời gọi du khách đến khám phá với một không gian yên bình, nơi thiên nhiên hài hòa cùng nếp sống còn lưu giữ vẹn nguyên tính truyền thống và tinh hoa văn hóa dân tộc Tày, được bảo tồn qua nhiều thế hệ. Đời sống vật chất và tinh thần của người dân Hợp Thành mang đậm dấu ấn của đồng bào dân tộc Tày, từ ngôn ngữ, trang phục đến kiến trúc và tín ngưỡng. Người Tày sử dụng tiếng Tày, thuộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái. Trang phục thanh lịch: Trang phục truyền thống của phụ nữ Tày nổi bật với sự giản dị, kín đáo và thanh lịch. Đó là những chiếc áo chàm dài, cổ tròn, và đặc biệt là không thêu hoa văn. Nhà sàn - Tuyệt tác thích ứng: Kiến trúc nhà ở phổ biến là nhà sàn, được dựng chủ yếu bằng gỗ. Mái nhà thường lợp bằng lá cọ hoặc ngói âm dương. Kiểu nhà này không chỉ là nơi sinh sống mà còn là biểu hiện kinh nghiệm thích ứng của người Tày với địa hình và khí hậu vùng núi, với không gian được bố trí hài hòa với thiên nhiên. Nhằm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá của dân tộc Tày, năm 2023 xã Hợp Thành đã phối hợp với Sở Văn hoá Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên triển khai Dự án Bảo tồn làng truyền thống dân tộc Tày xóm Bản Đông; Dự án thực hiện với nhiều nội dung như xây dựng Nhà Văn hóa; bảo tồn 5 nhà sàn truyền thống của 5 hộ dân tộc Tày; triển khai tập huấn, truyền dạy văn hóa, văn nghệ; cấp phát trang phục, nhạc cụ của đồng bào dân tộc Tày cho các Câu lạc bộ đàn tính, hát then tại địa phương…; công tác bảo tồn cảnh quan và một số nội dung liên quan khác được quan tâm, đầu tư mới nhằm nâng cao nhu cầu sinh hoạt văn hóa cho đồng bào dân tộc Tày, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa bản địa, hướng tới phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương. Nhà Văn hóa xóm Bản Đông được xây dựng theo lối kiến trúc mô phỏng Nhà sàn truyền thống của đồng bào Tày, được bố trí không gian trưng bày,hội trường lớn để cộng đồng sinh hoạt chung, nhà sàn được xây dựng nổi bật trên khu đất cao ráo, thoáng rộng, khuôn viên đẹp, hướng ra cánh đồng lúa Nếp Vải nổi tiếng, trù phú và rộng lớn, là nơi sinh hoạt cộng đồng đẹp và rộng nhất trên địa bàn xã.

Nhà sàn truyền thống của đồng bào Tày được lưu giữ nguyên bản

        Bên cạnh đó, đời sống tâm linh của người Tày tại Hợp Thành vô cùng phong phú, gắn bó với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và thờ Thổ công. Điểm nhấn văn hóa không thể thiếu chính là Lễ Cầu an. Lễ Cầu an của người Tày Hợp Thành được tổ chức vào dịp cuối tháng Giêng đầu tháng 2 âm lịch hàng năm. Đây là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng đặc sắc, là dịp để mọi người tụ họp, giao lưu, bày tỏ niềm thành kính với thần linh, tổ tiên, đồng thời biểu đạt ước vọng về một cuộc sống hạnh phúc, an bình. Lễ Cầu an cũng là hoạt động văn hóa dân gian không thể thiếu mỗi khi xuân về của đồng bào Tày vùng cao phía Bắc.  

Đời sống văn hoá tinh thần của người dân tộc Tày xã Hợp Thành được gìn giữ qua từng câu hát, điệu múa

       Người Tày Hợp Thành sở hữu kho tàng dân ca phong phú, với hai loại hình nghệ thuật độc đáo tạo nên bản sắc riêng biệt: Hát Then và Đàn Tính: Đây là những loại hình nghệ thuật mang đậm tính nhân văn, ca ngợi tình yêu đôi lứa, quê hương, và cuộc sống lao động sản xuất.  

       Xã Hợp Thành nổi tiếng với gạo Nếp Vải, đặc sản địa phương được xếp hạng sản phẩm OCOP, đây là loại nông sản hạt tròn, thơm, dẻo nổi tiếng, chế biến các loại thực phẩm như xôi ngũ sắc, bánh dầy, bánh chưng, cốm... vốn là những món ăn mang tính đặc trưng trong ẩm thực của người Tày. Bà con đồng bào dân tộc Tày thống nhất vụ Xuân cấy lúa tẻ để làm lương thực cho cả năm; vụ Mùa đồng loạt cấy lúa Nếp Vải để không chỉ bảo tồn “hạt ngọc” quý truyền đời từ cha ông mà còn dùng gạo chế biến các sản phẩm hàng hóa, giúp phát triển kinh tế. Mỗi kg gạo Nếp Vải được bán với giá 50 nghìn đồng, cao hơn hai lần so với các loại gạo nếp trên thị trường. Phong tục cộng đồng: Trong cưới hỏi, tang lễ hay các dịp lễ Tết, người Tày vẫn duy trì nhiều nghi lễ truyền thống, thể hiện rõ tinh thần đoàn kết và gắn bó cộng đồng.  

Từ sản phẩm gạo nếp vải đồng bào dân tộc Tày, xã Hợp Thành đã tạo nên nhiều món ăn phong phú như: xôi, cốm, bánh chưng

         Với tổng số 25 xóm, trên 2.500 hộ và hơn 10.700 nhân khẩu, cùng với 3 trường mầm non, 3 trường tiểu học, 1 trường THCS và 3 trạm y tế, Hợp Thành không chỉ là một địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi về phát triển văn hóa, giáo dục và y tế mà còn là một cộng đồng mạnh mẽ với 08 hợp tác xã, 09 tổ hợp tác. Trong đó, xã Hợp Thành có 1 sản phẩm OCOP đạt sản phẩm OCOP 5 sao cấp Trung ương của HTX Nông sản Phú Lương. Chè của HTX được sản xuất chủ yếu theo quy trình hữu cơ và VietGAP với 15ha đang chuyển đổi sang hướng hữu cơ chờ được công nhận và 61,6ha chè VietGAP. Sản phẩm phân hữu cơ được HTX tận dụng các phế phẩm từ nông nghiệp như rơm rạ, trấu, bùn ao, phân chuồng… sau đó ủ với men vi sinh từ 3 đến 6 tháng để tạo thành, rồi bón cho cây trồng.

         Với lợi thế về văn hóa và nông nghiệp, Đảng bộ, chính quyền xã Hợp Thành xác định mục tiêu đến năm 2030 sẽ hoàn thành xã Nông thôn mới nâng cao và phấn đấu trở thành xã NTM kiểu mẫu. Trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, xã sẽ tập trung vào việc hỗ trợ nâng hạng các sản phẩm OCOP, đồng thời bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc Tày như hát then, các làn điệu dân ca, dân vũ, nét đặc sắc của ẩm thực gắn với những nếp nhà sàn truyền thống được gìn giữ, bảo tồn vẹn nguyên của dân tộc Tày. Trên lộ trình xây dựng NTM nâng cao, Hợp Thành đang từng bước đi lên bằng chính nội lực của người dân, sự sáng tạo của các HTX và sự đồng hành của chính quyền địa phương. Trong đó, xã Hợp Thành tập trung xây dựng và phát triển các mô hình nông nghiệp tuần hoàn - du lịch cộng đồng - bảo tồn văn hóa truyền thống, vốn đã và đang mở ra hướng đi mới cho nhiều địa phương miền núi.

Giã và làm bánh dày một trong những nét đẹp của đồng bào dân tộc Tày

        Sự kết hợp giữa yếu tố kinh tế, văn hóa đặc sắc và môi trường thuận lợi trong phát triển chính là nền tảng để Hợp Thành hướng tới xây dựng một cộng đồng dân cư phát triển toàn diện, gìn giữ được bản sắc văn hoá dân tộc Tày, nâng cao thu nhập cho người dân và khẳng định vị thế địa phương trong công cuộc đổi mới nông thôn.

      Hợp Thành – nơi hội tụ văn hoá dân tộc Tày truyền thống

       Hãy đến Hợp Thành để chiêm ngưỡng nhà sàn cổ kính, thưởng thức xôi ngũ sắc, và đắm mình trong điệu Then - Tính say đắm. Hợp Thành là nơi du khách có thể chạm vào và cảm nhận trọn vẹn bản sắc văn hóa Tày truyền thống.